X
+48 790 555 615 biuro@hrsensor.pl

Efekt Rosenthala, czyli w pułapce oczekiwań

„Nie oczekuj niczego, spodziewaj się wszystkiego”.  Maksyma, która pomaga unikać rozczarowań w codziennym życiu, powinna  stanowić drogowskaz w podejmowaniu szeregu decyzji biznesowych dotyczących innych ludzi. Dlaczego?

Taka sytuacja. Proces rekrutacji trwa. Kolejny kandydat wchodzi na rozmowę.  Zebrałeś wstępne informacje o nim.  Wiesz, że ma doświadczenie w innej branży, niż wasza. Byłeś przeciwny zapraszaniu go na rozmowę. Ale tak trudno w dzisiejszych czasach o dobrych pracowników. Zaczynacie rozmawiać i już wiesz, że nie nadaje się. Twój „nos rekrutera” podpowiada, że ta osoba to nie byłby dobry wybór na stanowisko, na które aplikuje. To nie byłby dobry wybór w ogóle – do waszej firmy. Inna sytuacja.  Jesteś asesorem w procesie Development Center.  Właśnie rozpoczyna się drugie zadanie. Tym razem grupowe. We wcześniejszym, symulacji rozmowy sprzedażowej, jedna z uczestniczek wypadła doskonale. „Teraz na pewno także poradzi sobie świetnie” myślisz. Może masz racę. A może właśnie ulegasz efektowi Rosenthala.

Eksperyment w szkole

Zacznijmy od początku. W latach 60-tych ubiegłego wieku amerykański psycholog Robert Rosenthal przeprowadził eksperyment wskazujący na wpływ subiektywnych oczekiwań na zachowania w stosunku do ludzi, których one dotyczą (1).

W pierwszej fazie eksperymentu Rosenthal, wspólnie z Lenore F. Jacobson, badał poziom inteligencji uczniów rozpoczynających naukę w jednej ze szkół podstawowych w San Francisco. Następnie  przedstawił nauczycielom wytypowaną przez niego grupę uczniów. Została ona scharakteryzowana  jako swoista grupa talentów, czyli uczniowie z największą liczbę punktów w testach inteligencji.  Można było przypuszczać, że właśnie oni powinni osiągnąć szczególnie dobre wyniki w nauce w trakcie roku szkolnego. Powtórzone rok później testy potwierdziły te przypuszczenia: uczniowie z omawianej grupy, w porównaniu z pozostałymi uczniami, w największym stopniu poprawili wyniki swoich testów inteligencji. Nie byłoby w tym nic zaskakującego, gdyby nie to, że do grupy talentów zostały dobrane dzieci w sposób losowy, a poziom inteligencji nie był tu istotnym kryterium. Wprowadzeni w błąd nauczyciele przez cały rok pracy z uczniami byli przekonani o wyjątkowych zdolnościach swoich podopiecznych. To przekonanie wpłynęło na oczekiwania względem „zdolnych uczniów”, a te warunkowały określone zachowania w stosunku do nich, różne od przejawianych w stosunku do uczniów „mniej zdolnych”.  W stosunku do „zdolnych” uczniów, w porównaniu z „mniej zdolnymi”,  nauczyciele byli bardziej życzliwi, poświęcali im więcej uwagi dając dużo adekwatnej informacji zwrotnej, stawiali większe wymagania, jednocześnie dając możliwość ujawniania i rozwijania zdolności. Rezultaty tego eksperymentu zostały potwierdzone w szeregu innych badań prowadzonych w różnych grupach, także w sytuacjach biznesowych.

Zgrane towarzystwo – Rosenthal, Golem i Galatea

Efekt Rosenthala to błąd myślowy polegający na formułowaniu oczekiwań wobec danej osoby, jej zachowania się w określony,  z góry przyjęty sposób, na podstawie wstępnych informacji o niej. Często termin ten zastępowany jest przez określenia „błąd oczekiwań interpersonalnych”, czy „stronniczość eksperymentatora”.

Efektowi Rosenthala możemy ulegać w każdej sytuacji relacji z innymi ludźmi. Przytaczane na wstępie przykłady wywiadu z kandydatem do pracy, oceny zachowania osoby w trakcie badania Assessment Center, czy inne, jak wejście do zespołu nowego pracownika, kontakt z klientem, początek pracy z grupą na szkoleniu. To doskonałe okazje do tego, aby w ciągu kilku minut wpaść w pułapkę oczekiwań, które ukierunkowują nasze dalsze spostrzeganie i ocenę funkcjonowania pracowników, kandydatów, klientów, czy uczestników szkolenia.

Gdy ulegamy efektowi Rosenthala, nasze wstępne oczekiwania powodują zaklasyfikowanie osób do określonych grup – sukcesu lub porażki. A te skutkują zróżnicowanym traktowaniem tych osób, w zależności od treści naszych oczekiwań. Negatywne oczekiwania wobec danej osoby uruchomią tak zwany efekt Golema, natomiast oczekiwania pozytywne efekt Galatei (2).

Rezultaty efektu  Rosenthala

Ulegając efektowi Rosenthala nastawiamy się na potwierdzenie naszych oczekiwań względem konkretnej osoby, czy grupy uruchamiając określone zachowania względem niej.

Rosenthal  wskazał na cztery czynniki istotnie różnicujące nasze zachowania w zależności od oczekiwań porażki, lub sukcesu danej osoby, czyli uleganiu efektowi Golema lub Galatei:

Co to oznacza w codziennej pracy? Na przykład opisywany rekruter, przeprowadzający rozmowę z kandydatem zaliczonym do grupy „porażki”,  może stwarzać mniej przyjazną atmosferę rozmowy, zadawać mniej pytań pozwalających na zaprezentowanie swojego doświadczenia i kompetencji przez kandydata, surowiej oceniać jego wypowiedzi, w porównaniu z rozmową z osobą aplikującą na to samo stanowisko wstępnie ocenioną jako „skazana na sukces”.  A to już krok do podjęcia określonych decyzji rekrutacyjnych, opartych o niepełne lub błędne przesłanki, czyli wstępne oczekiwania rekrutera.

Siła efektu Rosenthala

To, czy oraz na ile wpadniemy w sidła naszych niepełnych oczekiwań dotyczących zachowania innych ludzi zależy od wielu czynników.

1. Nasze cechy osobowości.

Okazuje się, że podatność na efekt Rosenthala jest różna w zależności od zestawu pewnych cech naszej osobowości, przekonań, czy postaw. Osoby łatwo włączające oczekiwania w spostrzeganie i ocenianie innych, w porównaniu z  odpornymi na efekt oczekiwań interpersonalnych, charakteryzuje wyższy poziom:

2. Zestaw informacji, jakie otrzymujemy.

Uleganie błędnym oczekiwaniom w kontakcie z innymi ludźmi zdecydowanie słabnie wówczas, gdy otrzymujemy obiektywnye, dodatkowo obszerne informacjami na jej temat. Kontakt z kandydatem do pracy poprzedzony rzetelną analizą danych, dobrze przygotowany metodologicznie proces oceny w Assessment Center, konkretne informacje na temat nowego kolegi przekazane zespołowi przed jego pierwszym dniem pracy zmniejszają ryzyko budowania obrazu tych osób pod wpływem wstępnych oczekiwań.

3. Wcześniejsze kontakty z daną osobą.

Nasze doświadczenia w kontaktach z konkretną osobą mogą modyfikować obecność oraz siłę efektu Rosenthala. Czasami w pierwszym kontakcie, na przykład,  z kandydatem do pracy w naszym zespole tak mocno możemy ulec błędnym oczekiwaniom na jego temat, że rzutują one na spostrzeganie tej osoby na co dzień, gdy już pracuje z nami. Na ile patrzymy oczami Golema, czy Galatei na niego, zależy od siły tych wstępnych oczekiwań, ale także od tego, co dzieje się później. Na szczęście efekt Rosenthala nie jest ugruntowany i stały. Kolejne doświadczenia, niepotwierdzające naszych wstępnych oczekiwań powodują, że w spostrzeganiu innych osób kierujemy się bardziej faktami, niż pobieżnie stworzonym subiektywnym obrazem. Do tego potrzebujemy jednak otwartości, giętkiego myślenia i chęci poznawania innych.

Autor: Sylwia Szymańska

  1. Brzeziński J. (2019) Metodologia badań psychologicznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  2. Sęk H. red. (2018) Społeczna psychologia kliniczna. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Pozostałe wpisy na blogu

Zobacz najnowsze artykuły

Trudne rozmowy menedżerskie. Jak mądrze zwalniać pracownika?

Można powiedzieć, że firmę poznaje się nie tylko po tym, jak wita pracowników, ale także jak ich żegna. A (...)

06 maja 2020
95
Jak można zwolnić pracownika? O rozwiązaniu stosunku pracy.

Rozwiązywanie stosunku pracy nie jest łatwym zadaniem. Za każdym razem, gdy zapada trudna decyzja o rozstaniu należy się do (...)

04 maja 2020
57
Utrata pracy. Jak zadbać o dobry początek?

Od miesiąca funkcjonujemy w nowej, trudnej rzeczywistości związanej z pandemią COVID-19. Nieodłącznym skutkiem obostrzeń narzuconych na każdego z nas (...)

12 kwietnia 2020
67
Zwolnienia z pracy w trakcie pandemii COVID-19 – webinar

Wspólnie z Akademią HR zapraszamy na bezpłatny webinar na temat zwolnień z pracy. Partneruje nam Centrum Kreatywności Fabryka. Obecna (...)

03 kwietnia 2020
52
Zobacz wszystkie

Skontaktuj się z nami

Jeśli masz pytania w sprawie szkolenia, napisz do nas. Skontaktujemy się z tobą najszybciej, jak to będzie możliwe.






X
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA I ODBIERZ -10% NA PIERWSZE SZKOLENIE

Subscribe to our newsletter